ROMANA AGNEL
Balet Dworski „CRACOVIA DANZA” (Kraków)

DWORSKI TEATR TAŃCA NA ULICY I W PLENERZE

Historia dworskich przedstawień baletowych i prezentacji tanecznych w przestrzeni miejskiej sięga wieków średnich. Od czasu rozwoju i utworzenia się środowiska kultury dworskiej taniec staje się jedną z najważniejszych dziedzin życia. Obecny w życiu codziennym poprzez regularne lekcje i bale dworskie pojawia się również w trakcie najważniejszych uroczystości dworskich i wielkich państwowych wydarzeń. W XV wieku odnajdujemy ich największą liczbę na terenie licznych państw i miast włoskich. Każda okazja jest dobra, by organizować spektakularne widowisko, gdzie w niezwykłych dekoracjach prezentowany jest taniec, poezja, muzyka. Już wtedy taka forma spektaklu nazwana jest Baletem i w większości przypadków reżyserowana jest przez znanego mistrza tańca. Taniec w ówczesnym pojęciu afirmuje pokój, porządek i radość, jego obecność w trakcie wielkich uroczystości państwowych gwarantuje harmonię i ciągłość rządów danego władcy. Przedstawienie taneczne niesie ze sobą wszystkie treści polityczne i propagandowe, wpisuje się w program rządzących.
 
Najczęściej tematyka przestawień tanecznych oparta jest na antycznej mitologii, na przedstawieniach czasu, kosmosu, pór roku, związanych z nimi działaniami. Tradycją jest również przedstawianie różnych narodów, tańców wojennych i charakterystycznych tzw. „Moresek”. W XV w. Italii każdy władca pragnie popisać się wielkim spektaklem i każde miasto przyjmując ważnych gości stara się przygotować jak najbogatsze widowiska. Najlepszymi okazjami do ich realizacji są zaręczyny, zaślubiny władców, przyjazdy ich gości.
Wielcy mistrzowie tańca komponują specjalne balety w zależności od okazji. Władcy i dworzanie biorą udział osobiście w niektórych widowiskach, w ten sposób pokazują się swoim poddanym jako postaci niezwykłe, prawie boskie. W Rzymie w 1473 r. z okazji wjazdu Elżbiety Aragońskiej miasto organizuje wystawienie Ballo (Balet) o treści mitologiczno-alegorycznej z tańcami Centaurów, Nimf i zwycięzcy Ercola.
 
W czasie zaślubin Giovanniego Sforzy i Izabelli Aragońskiej w 1489 r. w Mediolanie wystawiono słynne widowisko „Il Paradiso”, do którego kostiumy i dekoracje zaprojektował sam Leonardo da Vinci. Tańce planet, tańce różnych narodów (rodzaj „Ballet des Nations”) sprawiły, że wydarzenie na długo wpisało się w historię Baletu europejskiego. Podczas niektórych uroczystości organizowano korowody wielkich wozów, na których przedstawiano sceny pantomimiczne lub tańce związane z tematem dekoracji wozu. Jeszcze inny rodzaj prezentacji tanecznych odbywał się w Wenecji w czasie karnawału. Tutaj liczne występy odbywały się w maskach i miały za zadanie ukryć tożsamość, zmienić osobowość uczestników. Całe miasto tańczyło wokół wozów, na których prezentowały się różne maski.
 
W czasie karnawału w 1511 r. zorganizowano widowisko „Triumf de la Morte”, gdzie z trumien wiezionych na ozdobnych wozach wychodziły tańczące szkielety.
 
W okresie Renesansu forma widowiska baletowego ze śpiewem, pantomimą i tańcami jest coraz bardziej powszechna i staje się doskonałą okazją by zaprezentować tańce o coraz innej tematyce, często nie związanych z akcją spektaklu. W większości oper włoskich część taneczna występowała na końcu przedstawienia jako pewnego rodzaju forma epilogu.
We Francji miejsce tańca w Baletach Dworskich jest o wiele bardziej rozbudowane. Przedstawienia dla szerokiej publiczności, w przestrzeni miejskiej odbywają się podczas uroczystych wjazdów nowo koronowanych królów. Przejazdom królów towarzyszyły żywe obrazy o tematach biblijnych i mitologicznych.
 
W 1550 r. Henryk II wjeżdżał uroczyście do Rouen, z tej okazji zorganizowano wielkie widowisko: przemarsz 12 gladiatorów, walczących ze sobą, następnie przejazd wozów z żywymi obrazami inspirowanymi „Trionfi” Petrarki. Wreszcie następowały tańce Brazylijczyków i dzikich.
 
Również zaślubinom królewskim w okresie Renesansu w całej Europie towarzyszą spektakle taneczne baletów dworskich, żywych obrazów, oraz prezentacje tańców ludowych poszczególnych regionów. W czasie podróży po Francji młodego Karola IX, w każdym mieście organizowano wspaniałe uroczystości trwające kilka dni. W Lyonie król oglądał niezwykłą Moreskę, w Tarascon zaprezentowano m.in. taniec zwany Treille, tańczony do dźwięków trąbek, z girlandami kwiatów, w maskach i fantazyjnych kostiumach. Tańce regionalne prezentowały wszystkie prowincje Francji i miały za zadanie przedstawić bogactwo i różnorodność ludów tego królestwa.
 
Okres Baroku to wielka moda na niezwykle kosztowne i skomplikowane widowiska plenerowe prezentowane w miastach i w ogrodach pałaców. Władcy prześcigają się w pomysłowości i hojności by zaprezentować jak najbardziej oryginalne i bogate wydarzenia, na których powinny zaistnieć wszystkie elementy składowe. Są to oczywiście muzyka, śpiew, recytacje, żywe obrazy pantomimiczne, balet, tańce ludowe, ozdobne wozy, karuzele, czyli balety końskie, wszystko w imponujących dekoracjach, z użyciem coraz bardziej wymyślnych machin scenicznych i fantazyjnych fajerwerków. W tej dziedzinie bezkonkurencyjnym monarchą staje się Ludwik XIV, który opiera na widowiskach i baletach całą propagandę dobrobytu Francji, oraz realizuje swój polityczny obraz Króla-Słońce; niezwyciężonego boga Marsa; Apollina – piewcy wszystkich sztuk. Angażując dworzan, swych przeciwników politycznych w organizację widowisk i spektakli pozbywa się konkurencji do swych rządów, staje się monarchą absolutnym. Całe życie króla ułożone wg ceremoniału staje się widowiskiem otwartym dla każdego mieszkańca Francji.
 
Tak liczna ilość artystycznych wydarzeń na najwyższym poziomie pozwala na niezwykły rozwój baletu i tańca, sztuki, która staje się najważniejszą w państwie. Sam król występuje jako zawodowy tancerz we wspaniałych baletach i prezentuje się swym poddanym jako nieziemskie zjawisko.
 
Powstają nowe formy teatralne: opera-Balet, Tragedia liryczne, komedia-Balet, łączące jak i wcześniej wszystkie elementy sztuk scenicznych. Ogrody wersalskie, ulice i place Paryża stają się scenami, gdzie prezentowane są dzieła Lulliego, Moliera, Charpentiera, Campry. Na wielkim basenie w Wersalu prezentowane są bitwy morskie, balety antyczne w łodziach, niezwykłe fajerwerki, które dostępne są każdemu mieszkańcowi Francji. Następuje apogeum formy widowiska plenerowego, które staje się wzorem dla następnych epok.
partnerzy ckis Visegrad Fund art prometheus Nyirbatorert Alapitvany Thalia Teatro Radio Centrum Kalisz
Brama do La Strady. 2015 CKiS. Wszelkie prawa zastrzeżone.